تحلیل بنیادی چخزر

فعالیت تولیدی چخزر در دو واحد اصلی در استان مازندران متمرکز است. کارخانه آمل در کیلومتر ۷ جاده آمل–چمستان قرار دارد و بخش اصلی تولید MDF و محصولات وابسته در این مجموعه انجام می‌شود. کارخانه بابلسر نیز در شهرک صنعتی شورک بابلسر قرار دارد و یکی از فعالیت‌های اصلی آن تولید فوم‌برد PVC است.

طبق آخرین پروانه‌های بهره‌برداری ذکرشده در گزارش تفسیری، ظرفیت‌های اصلی شرکت شامل ۵۳ هزار مترمکعب MDF در سال، ۷,۲۰۰ تن پارکت چوبی، یک میلیون مترمربع روکش MDF و ۵,۴۰۰ تن ورق فوم‌برد است.

محصول محوری شرکت MDF است. MDF از الیاف چوبی تولید می‌شود و به دلیل سطح یکنواخت و قابلیت برش، ماشین‌کاری و روکش‌پذیری، در تولید کابینت، کمد، مبلمان، دکوراسیون داخلی و بسیاری از محصولات صنایع چوبی کاربرد دارد. چخزر MDF را در ضخامت‌ها و مشخصات مختلف تولید می‌کند و بخشی از MDF خام نیز برای ایجاد محصولات با ارزش افزوده بیشتر به خطوط بعدی منتقل می‌شود.

MDF ملامینه در واقع MDF با سطح روکش‌شده است. روکش ملامینه علاوه بر ایجاد تنوع ظاهری و رنگی، مقاومت سطح را افزایش می‌دهد و به همین دلیل در کابینت، کمد، مبلمان و دکوراسیون داخلی کاربرد گسترده‌ای دارد. وب‌سایت شرکت نیز مقاومت مناسب در برابر رطوبت، حرارت و عوامل خارجی را از ویژگی‌های این محصول عنوان کرده است.

پارکت و لمینت دیگر گروه محصولات شرکت است که برای پوشش کف ساختمان و کاربردهای دکوراتیو تولید می‌شود. با این حال، این محصول در سال ۱۴۰۴ سهم بسیار ناچیزی از فعالیت عملیاتی چخزر داشته و شرکت به دلیل رکود بازار، تولید پارکت نداشته است.

فوم‌برد PVC محصول غیرچوبی مهم شرکت است. این ورق‌ها به دلیل وزن مناسب و مقاومت در برابر رطوبت در کابینت، دکوراسیون داخلی، سرویس‌های بهداشتی و محیط‌هایی که مقاومت در برابر آب اهمیت دارد کاربرد دارند. ظرفیت اسمی این بخش در کارخانه بابلسر ۵,۴۰۰ تن در سال است.

بنابراین اگرچه چخزر چند گروه محصول دارد، ساختار فعلی فعالیت آن به‌وضوح حول MDF خام شکل گرفته و سایر محصولات بیشتر نقش تکمیل‌کننده زنجیره و ایجاد ارزش افزوده روی محصول پایه را دارند.

مهم‌ترین ماده اولیه چخزر چوب و هیزم است. در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۳.۷ میلیون کیلوگرم چوب در شرکت مصرف شده است. چسب، پارافین، روکش، پودر PVC، مواد افزودنی و کربنات کلسیم دیگر مواد اولیه مهم هستند.

به بیان ساده، مدل عملیاتی شرکت را می‌توان چنین در نظر گرفت:

تأمین چوب و مواد اولیه ← فرآوری چوب و تولید MDF خام ← فروش مستقیم MDF یا انتقال بخشی از آن به مراحل تکمیلی ← تولید MDF روکش‌شده و سایر محصولات ← فروش در بازار داخلی

در بخش PVC نیز پودر PVC و مواد افزودنی وارد فرایند تولید شده و به فوم‌برد تبدیل می‌شوند.

طبق گزارش مدیریت، قراردادهای خرید مواد اولیه عمدتاً از طریق مناقصه و مطابق آیین‌نامه معاملات شرکت منعقد می‌شود. شرکت اعلام کرده در مقطع گزارش مشکل خاصی در تأمین مواد اولیه، به‌ویژه چوب و هیزم، نداشته است؛ هرچند در بخش ریسک‌ها، تأمین چوب همچنان یکی از ریسک‌های ساختاری فعالیت شرکت معرفی شده است.

مدل کسب‌وکار چخزر اساساً یک مدل تولید صنعتی و فروش B2B است. شرکت مواد اولیه‌ای مانند چوب، رزین و چسب را تهیه و آنها را به MDF و سایر محصولات سلولزی تبدیل می‌کند. مشتریان محصولات شرکت عمدتاً فعالان صنایع کابینت، مبلمان، دکوراسیون و ساختمان و شبکه توزیع محصولات چوبی هستند.

قیمت فروش داخلی محصولات نیز طبق گزارش شرکت با درنظرگرفتن بهای تمام‌شده، قیمت رقبا، کشش بازار و مصوبات هیئت‌مدیره تعیین می‌شود. بنابراین قیمت‌گذاری شرکت مستقیماً به بازار وابسته است و برخلاف صنایع دارای نرخ‌های تکلیفی، سازوکار فروش آن بیشتر تابع عرضه و تقاضای محصولات چوبی است.

یکی از ویژگی‌های مهم مدل کسب‌وکار شرکت، امکان حرکت در زنجیره ارزش است. چخزر می‌تواند MDF خام را مستقیماً بفروشد یا بخشی از آن را برای تولید MDF ملامینه، پارکت و محصولات تکمیلی مصرف کند. در گزارش نیز تصریح شده که MDF انتقالی به سایر دوایر برای پردازش بیشتر به بخش MDF روکش‌شده و پارکت منتقل می‌شود.

از این منظر، ترکیب فروش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش سهم محصولات فرآوری‌شده و تخصصی می‌تواند ارزش افزوده بیشتری نسبت به خام‌فروشی MDF ایجاد کند. مدیریت نیز افزایش سهم محصولات ضخیم‌تر و طرح‌دار با حاشیه سود بالاتر را در برنامه‌های خود قرار داده است.

بازار فعلی چخزر تقریباً به‌طور کامل داخلی است و شرکت اعلام کرده تا پایان سال مالی ۱۴۰۴ فروش صادراتی نداشته است. در این سال مجموع فروش مقداری داخلی شرکت حدود ۵۴,۵۵۱ واحد از محصولات مختلف بوده که بخش عمده آن به MDF خام اختصاص داشته است.

شرکت در ارزیابی مزیت‌های رقابتی خود به سابقه فعالیت در صنعت MDF، تجربه کارکنان و آزمایشگاه کنترل کیفیت اشاره می‌کند. آزمایشگاه چخزر به‌عنوان آزمایشگاه همکار و مرجع استاندارد فعالیت دارد و محصولات رقبا و محصولات وارداتی نیز در آن مورد آزمون قرار می‌گیرند.

در مقابل، محدودیت ظرفیت نسبت به برخی رقبا و دسترسی به چوب از مهم‌ترین محدودیت‌های ساختاری کسب‌وکار هستند. به همین دلیل وضعیت عرضه و قیمت چوب، میزان بهره‌برداری از خطوط تولید و شرایط بازار MDF از متغیرهای مهم در بررسی عملکرد چخزر محسوب می‌شوند.

یکی از بخش‌های قابل توجه گزارش ۱۴۰۴، برنامه مدیریت برای حرکت از محصولات استاندارد به سمت محصولات تخصصی‌تر است. شرکت توسعه MDF مقاوم در برابر رطوبت، MDF و محصولات فومیزه مقاوم در برابر آتش و UV، تنوع روکش‌های ملامینه و PVC و افزایش فعالیت تحقیق و توسعه را در برنامه قرار داده است.

مدیریت همچنین توسعه صادرات به بازارهایی مانند عراق، آذربایجان، افغانستان و کشورهای حوزه CIS را به‌عنوان هدف میان‌مدت مطرح کرده است. با توجه به اینکه شرکت تاکنون فروش صادراتی نداشته، این موضوع فعلاً بیشتر یک برنامه توسعه‌ای است تا بخشی از مدل درآمدی موجود شرکت.

در افق بلندمدت نیز ایجاد واحد تحقیق و توسعه با تمرکز بر فرمولاسیون داخلی رزین و چسب، کاهش وابستگی ارزی، دیجیتالی‌سازی فرایندها و حرکت به سمت تولید پایدار در برنامه شرکت قرار گرفته است.

صنایع چوب خزر کاسپین یک تولیدکننده صنعتی با محوریت MDF است که بخش اصلی درآمد آن از تبدیل چوب به MDF و فروش در بازار داخلی حاصل می‌شود. در کنار MDF خام، شرکت خطوط تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر مانند MDF ملامینه، پارکت و فوم‌برد PVC را نیز در اختیار دارد، هرچند در وضعیت فعلی MDF خام همچنان محصول غالب شرکت است.

بنابراین برای شناخت مدل کسب‌وکار چخزر، سه متغیر اهمیت ویژه‌ای دارند: دسترسی و قیمت چوب و سایر مواد اولیه، میزان بهره‌برداری از ظرفیت تولید MDF و ترکیب فروش میان MDF خام و محصولات فرآوری‌شده با ارزش افزوده بیشتر. در کنار این عوامل، شرایط بازار ساختمان، کابینت، مبلمان و دکوراسیون بر تقاضای محصولات شرکت اثرگذار است.

برای ادامه تحلیل بنیادی چخزر، مهم‌ترین نکته‌ای که باید در بخش‌های بعدی دنبال کنیم، فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی هر خط و به‌خصوص ترکیب MDF خام و محصولات تکمیلی است؛ چون گزارش ۱۴۰۴ نشان می‌دهد شرکت در MDF خام عملکرد بالایی داشته، اما ظرفیت‌های MDF ملامینه، پارکت و فوم‌برد به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. این موضوع می‌تواند در تحلیل مقدار تولید، موجودی، مقدار فروش و حاشیه سود محصولات چخزر اهمیت زیادی پیدا کند.