تحلیل بنیادی شپنا

شرکت پالایش نفت اصفهان با نماد بورسی «شپنا» یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پالایشی ایران و از شرکت‌های اصلی تأمین‌کننده فرآورده‌های نفتی کشور است. فعالیت اصلی شرکت، پالایش و فرآورش نفت خام و تبدیل آن به انواع سوخت و فرآورده‌های نفتی و صنعتی است.
شرکت در گروه «فرآورده‌های نفتی، کک و سوخت هسته‌ای» و در تابلوی اصلی بازار اول بورس قرار دارد.

پالایشگاه در اصفهان، کیلومتر ۵ جاده تهران قرار گرفته است. خوراک اصلی آن نفت خام میدان مارون است که از خوزستان از طریق خط لوله‌ای به طول حدود ۴۳۰ کیلومتر و با عبور از هفت ایستگاه تقویت فشار به پالایشگاه منتقل می‌شود. در گزارش تفسیری سه‌ماهه نخست ۱۴۰۵، مصرف روزانه نفت خام شرکت حدود ۴۱۴ هزار بشکه اعلام شده است.

وب‌سایت شرکت: وب‌سایت رسمی شرکت پالایش نفت اصفهان

مدل کسب‌وکار شپنا در ساده‌ترین شکل بر خرید نفت خام، پالایش آن و فروش مجموعه‌ای از فرآورده‌های سوختی و ویژه استوار است. با این حال، ساختار صنعت پالایش در ایران باعث شده رابطه شرکت با دولت و شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نفت بخش مهمی از این مدل باشد.

نفت خام و MTBE موردنیاز شرکت از داخل کشور تأمین می‌شود و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران تأمین‌کننده انحصاری خوراک و خریدار فرآورده‌های اصلی شرکت است. شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی نیز وظیفه توزیع فرآورده‌های اصلی را برعهده دارد و انتقال نفت خام از طریق شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت انجام می‌شود.

قیمت نفت خام نیز مستقیماً در بازار آزاد میان خریدار و فروشنده تعیین نمی‌شود. بر اساس گزارش شرکت، مبنای محاسبه قیمت خوراک به قیمت‌های فوب خلیج فارس منتشرشده توسط Platts و دستورالعمل‌های شرکت ملی پالایش و پخش وابسته است. بنابراین سودآوری شپنا تا حد زیادی از فاصله ارزش فرآورده‌های تولیدی با بهای نفت خام مصرفی و همچنین ترکیب محصولات، نرخ ارز، کیفیت فرآورده‌ها و مقررات قیمت‌گذاری تأثیر می‌پذیرد.

در کنار فرآورده‌های اصلی سوختی، شپنا مجموعه متنوعی از محصولات ویژه مانند حلال‌ها، لوب‌کات، وکیوم باتوم، نفتا، هیدروکربن‌های ویژه و گوگرد نیز تولید می‌کند. این گروه از محصولات از طریق بازار داخلی، فروش به صنایع همجوار و بازارهای صادراتی عرضه می‌شوند و از این جهت شرکت تنها یک تولیدکننده بنزین و گازوئیل محسوب نمی‌شود. بخش بازاریابی شرکت نیز فروش فرآورده‌های ویژه را در سه حوزه داخلی، همجوار و صادراتی سازمان‌دهی کرده است.

یکی از محورهای اصلی توسعه شرکت، افزایش کیفیت محصولات و کاهش تولید فرآورده‌های سنگین و کم‌ارزش است. واحد KHT با ظرفیت عملی حدود ۳۰ هزار بشکه در روز در تیر ۱۴۰۴ وارد مدار شده و برای گوگردزدایی و بهبود کیفیت نفت سفید مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروژه‌های بزرگ RHU و RFCC نیز در زمره طرح‌های اصلی توسعه پالایشگاه قرار دارند.

RHU با فرآورش و گوگردزدایی ته‌مانده‌های سنگین پالایشگاهی، زمینه کاهش محصولات پرگوگرد و آماده‌سازی خوراک برای واحدهای تبدیلی را فراهم می‌کند. RFCC نیز قرار است بخشی از جریان‌های سنگین را به محصولات سبک‌تر و با ارزش بالاتر تبدیل کند. در گزارش مدیریت، برای این طرح تولید سالانه حدود ۲۲۰ هزار تن پروپیلن و حدود ۸ میلیون لیتر بنزین در روز پیش‌بینی شده است.

بنابراین بخش مهمی از آینده مدل کسب‌وکار شپنا به کاهش سهم نفت کوره، افزایش عمق پالایش، تولید محصولات پتروشیمی و توسعه زنجیره ارزش وابسته است.

حجم بالای تولید باعث شده حمل‌ونقل و دسترسی به بازار نیز به بخشی از راهبرد شرکت تبدیل شود. طبق گزارش، مجموعه شپنا سالانه بیش از ۲۰ میلیون مترمکعب فرآورده در اختیار دارد که بخش عمده فرآورده‌های سوختی آن از محل پالایشگاه تحویل شبکه پخش می‌شود. شرکت «راهبر ترابر انرژی» نیز برای توسعه حمل جاده‌ای، بازرگانی فرآورده‌ها، مخزن‌داری، خدمات بندری و در آینده حمل ریلی و دریایی ایجاد شده است.

اتصال شهرک انرژی اصفهان به شبکه ریلی سراسری نیز یکی از طرح‌های شرکت است. هدف این پروژه کاهش هزینه حمل، تسهیل انتقال فرآورده‌ها به بنادر و بازارهای داخلی و توسعه ظرفیت صادراتی است.

از دید بنیادی، سودآوری شپنا فقط به میزان تولید وابسته نیست. قیمت جهانی نفت خام و فرآورده‌ها، نرخ ارز، فرمول‌های قیمت‌گذاری خوراک و محصولات، ترکیب تولید، میزان تولید نفت کوره، توقف‌های تعمیراتی و پیشرفت طرح‌های کیفی‌سازی همگی بر نتیجه شرکت اثر دارند. تحریم‌ها و محدودیت خرید تجهیزات خارجی نیز می‌توانند زمان و هزینه اجرای پروژه‌های توسعه‌ای را افزایش دهند؛ موضوعی که خود شرکت نیز در گزارش مدیریت به آن اشاره کرده است.

به همین دلیل، در تحلیل بنیادی شپنا علاوه بر حجم تولید و فروش بنزین و گازوئیل، باید ترکیب سبد محصولات و تغییر سهم فرآورده‌های سبک و سنگین را نیز دنبال کرد. پیشرفت RHU، RFCC و سایر طرح‌های زنجیره ارزش می‌تواند ساختار درآمدی شرکت را در سال‌های آینده نسبت به یک پالایشگاه سنتی تغییر دهد.

پالایش نفت اصفهان را می‌توان مجموعه‌ای دانست که هسته اصلی فعالیت آن همچنان پالایش نفت خام و تأمین فرآورده‌های اصلی سوختی کشور است، اما استراتژی توسعه آن به سمت یک هلدینگ پتروپالایشی یکپارچه حرکت می‌کند. دسترسی به ظرفیت پالایش بالا، تنوع گسترده محصولات و ارتباط با صنایع پایین‌دستی از ویژگی‌های مهم شرکت است؛ در مقابل، وابستگی زیاد به سازوکارهای دولتی تأمین خوراک و قیمت‌گذاری فرآورده‌ها باعث می‌شود سیاست‌های صنعت پالایش نیز اثر مستقیمی بر عملکرد مالی شرکت داشته باشند.

پروژه‌های کیفی‌سازی و تبدیل فرآورده‌های سنگین به محصولات سبک‌تر و پتروشیمیایی، مهم‌ترین بخش تحول آینده شپنا هستند. اگر این پروژه‌ها مطابق برنامه به بهره‌برداری برسند، مدل شرکت به‌تدریج از «پالایش و فروش سوخت» به سمت پالایش عمیق‌تر، تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر و حضور گسترده‌تر در زنجیره پتروپالایشی حرکت خواهد کرد.