از ترازنامه و سود و زیان تا جریان وجوه نقد و یادداشتهای توضیحی
گروه نویسندگان:بونیبو
صورت جریان وجوه نقد، دریافتها و پرداختهای نقدی واحد تجاری را طی یک دوره نشان میدهد.
در این ساختار، جریانهای نقدی در پنج سرفصل اصلی بررسی میشوند:
فعالیتهای عملیاتی
بازده سرمایهگذاریها و سود پرداختی بابت تأمین مالی
مالیات بر درآمد
فعالیتهای سرمایهگذاری
فعالیتهای تأمین مالی
فعالیتهای عملیاتی فعالیتهای اصلی و مستمر مولد درآمد عملیاتی واحد تجاری هستند.
فعالیتهای سرمایهگذاری شامل تحصیل یا واگذاری سرمایهگذاریهای کوتاهمدت و بلندمدت، داراییهای ثابت مشهود و نامشهود و همچنین پرداخت و وصول تسهیلات اعطایی به اشخاص مستقل از واحد تجاری، بهجز کارکنان، است.
فعالیتهای تأمین مالی نیز فعالیتهایی هستند که موجب تغییر در میزان و ترکیب سرمایه و استقراضهای واحد تجاری میشوند، بهجز اضافهبرداشتهایی که در محاسبه وجه نقد منظور شدهاند.
ترازنامه وضعیت و موقعیت مالی واحد تجاری را در پایان یک دوره مالی نشان میدهد. رابطه اصلی میان اجزای آن از طریق معادله اساسی حسابداری بیان میشود:
دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام
اگر حقوق صاحبان سهام به اجزای اصلی آن تفکیک شود:
دارایی = بدهی + سرمایه + سود انباشته
سود و زیان انباشته پایان دوره نیز از رابطه زیر به دست میآید:
سود و زیان انباشته ابتدای دوره + سود خالص دوره − سود توزیعشده بین سهامداران = سود و زیان انباشته پایان دوره
بنابراین شکل بسطیافته معادله حسابداری چنین است:
دارایی = بدهی + سرمایه + سود انباشته ابتدای دوره + سود خالص − سود تقسیمشده بین سهامداران
داراییها و بدهیها به دو گروه جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
دارایی جاری شامل وجه نقد و سایر منابعی است که انتظار میرود طی یک سال یا یک دوره عملیاتی مؤسسه، هرکدام طولانیتر باشد، فروخته، وصول یا مصرف شوند. دارایی غیرجاری نیز به داراییهایی گفته میشود که انتظار میرود در بیش از یک سال به وجه نقد تبدیل شوند.
بدهی جاری، بدهیای است که باید در یک سال آینده پرداخت شود.
دارایی جاری | بدهی جاری |
|---|---|
موجودی نقدی | حسابها و اسناد پرداختنی تجاری |
حسابها و اسناد دریافتنی تجاری | سایر حسابها و اسناد پرداختنی |
سایر حسابها و اسناد دریافتنی | تسهیلات مالی کوتاهمدت |
موجودی مواد و کالا | پیشدریافتها |
سفارشات و پیشپرداختها | بدهیهای غیرجاری |
داراییهای غیرجاری | تسهیلات مالی بلندمدت |
دارایی ثابت مشهود | حقوق صاحبان سهام |
دارایی ثابت نامشهود | سرمایه |
سود انباشته |
وجه نقد شامل موجودی حسابهای بانکی، پول موجود در صندوق و تنخواهگردان است.
اسناد دریافتنی طلبهای کوتاهمدتی هستند که به اسناد قانونی مانند سفته یا برات متکیاند. در مقابل، حسابهای دریافتنی طلبهایی هستند که در قبال آنها چنین اسنادی دریافت نشده است.
پیشپرداختها مبالغی هستند که برای دریافت کالا یا خدمات در آینده پرداخت شدهاند و تا زمان دریافت کالا یا خدمت، دارایی محسوب میشوند.
موجودی مواد و کالا میتواند شامل مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و محصول آماده فروش باشد.
داراییهای ثابت مشهود شامل داراییهایی مانند زمین، ساختمان، ماشینآلات، تجهیزات، وسایل نقلیه و اثاثیه هستند که برای فعالیت واحد تجاری مورد استفاده قرار میگیرند.
داراییهای ثابت نامشهود وجود فیزیکی ندارند و مواردی مانند حق امتیاز، علائم تجاری و سرقفلی را شامل میشوند.
از مهمترین بدهیهای جاری میتوان به حسابها و اسناد پرداختنی، تسهیلات مالی کوتاهمدت و پیشدریافتها اشاره کرد.
پیشدریافت زمانی ایجاد میشود که وجهی از مشتری دریافت شده اما کالا یا خدمت هنوز تحویل نشده باشد. بنابراین تا زمان انجام تعهد، مبلغ دریافتشده درآمد محسوب نمیشود.
بدهیهای بلندمدت نیز میتوانند شامل حسابها و اسناد پرداختنی بلندمدت، اوراق قرضه پرداختنی بلندمدت و تسهیلات بلندمدت باشند.
حقوق صاحبان سهام عمدتاً از سرمایه، سود انباشته و اندوختهها تشکیل میشود.
سرمایه نشاندهنده آورده سهامداران است و ارزش اسمی سهام عادی به عنوان سرمایه ثبت میشود.
اگر سهام با قیمتی بیش از ارزش اسمی فروخته شود، مازاد حاصل در بخش سرمایه پرداختشده اضافی ثبت میشود.
اندوخته قانونی نیز بخشی از سود شرکت است که مطابق الزامات قانونی در حساب مربوط نگهداری میشود.
سود انباشته مجموع سودهای خالصی است که از ابتدای فعالیت شرکت کسب شده اما میان سهامداران توزیع نشده است.
سایر اقلام سود جامع نیز شامل مواردی هستند که بدون تأثیر بر صورت سود و زیان، مستقیماً بر حقوق صاحبان سهام اثر میگذارند؛ مانند برخی سود و زیانهای تحققنیافته سرمایهگذاریها و تغییرات ناشی از تسعیر ارز.
صورت سود و زیان عملکرد مالی شرکت را طی یک دوره نشان میدهد. در این صورت، درآمدها و هزینهها در برابر یکدیگر قرار میگیرند و نتیجه نهایی به صورت سود یا زیان مشخص میشود.
درآمد فروش − برگشت از فروش و تخفیفات | فروش خالص |
|---|---|
فروش خالص − بهای تمامشده کالای فروشرفته | سود ناخالص |
سود ناخالص − هزینههای عمومی، اداری و فروش + خالص سایر درآمدها و هزینههای عملیاتی | سود عملیاتی |
سود عملیاتی − هزینههای مالی + خالص سایر درآمدها و هزینههای غیرعملیاتی | سود ناشی از فعالیتهای عادی قبل از مالیات |
سود قبل از مالیات − مالیات سود فعالیتهای عادی | سود خالص |
درآمد معمولاً در نتیجه فروش محصول یا ارائه خدمت ایجاد میشود و الزاماً با دریافت نقدی همراه نیست. برای مثال، فروش نسیه میتواند موجب ایجاد درآمد و در مقابل، حساب دریافتنی شود.
هر افزایش در دارایی نیز لزوماً درآمد محسوب نمیشود. اگر وجهی پیش از تحویل کالا یا انجام خدمت از مشتری دریافت شود، تا زمانی که تعهد مربوط انجام نشده است، این مبلغ به عنوان درآمد شناسایی نمیشود.
درآمدها معمولاً به دو گروه تقسیم میشوند:
درآمد عملیاتی | حاصل فعالیت اصلی مؤسسه، مانند فروش کالا |
|---|---|
درآمد غیرعملیاتی | حاصل فعالیتهای غیر اصلی، مانند فروش زمین |
صورت سود و زیان جامع برای نمایش کل درآمدها و هزینههای شناساییشده طی دوره که قابل انتساب به صاحبان سرمایه است، تهیه میشود.
برخی درآمدها و هزینهها مستقیماً به حقوق صاحبان سرمایه منظور میشوند و در صورت سود و زیان معمول انعکاس نمییابند. به همین دلیل، صورت سود و زیان جامع تصویر گستردهتری از تغییرات مالی دوره ارائه میکند.
این صورت به ترتیب شامل موارد زیر است:
سود یا زیان خالص دوره طبق صورت سود و زیان
سایر درآمدها و هزینههای شناساییشده
تعدیلات سنواتی
صورتهای مالی و یادداشتهای همراه آنها توسط مدیران شرکت تهیه میشوند. حسابرس مستقل با بررسی مدارک، اسناد و دفاتر مالی تلاش میکند اطمینان نسبی یا قابل قبولی درباره صحت و اصالت آنها به دست آورد.
در فرایند حسابرسی، انطباق اطلاعات مالی با وضعیت واقعی شرکت، هماهنگی حسابهای نهایی با دفاتر و نحوه نگهداری حسابها مورد توجه قرار میگیرد.
انواع اصلی اظهارنظر حسابرس عبارتاند از:
مقبول یا استاندارد | شواهد و دامنه رسیدگی از نظر حسابرس مطلوب است |
|---|---|
مشروط | اشکالاتی وجود دارد، اما به اندازهای اساسی نیست که اظهارنظر مردود صادر شود |
مردود | عدم رعایت یا تحریف به حدی است که مطلوبیت کلی صورتهای مالی را مخدوش میکند |
عدم اظهارنظر | محدودیت بسیار بااهمیتی مانع اظهارنظر حسابرس شده است |
صورتهای مالی ماهیتی خلاصه دارند و همه جزئیات را نمیتوان در متن اصلی آنها ارائه کرد. یادداشتهای توضیحی برای ارائه همین اطلاعات تکمیلی به کار میروند و بخشی غیرقابل تفکیک از صورتهای مالی به شمار میآیند.
برای نمونه، ممکن است در ترازنامه فقط مجموع وجه نقد گزارش شود، اما یادداشتهای توضیحی نشان دهند چه مقدار از این وجه در حسابهای بانکی مختلف نگهداری میشود.
مهمترین اطلاعات قابل ارائه در یادداشتهای توضیحی عبارتاند از:
مبنای تهیه صورتهای مالی و رعایت استانداردهای حسابداری
رویههای حسابداری مورد استفاده برای معاملات و رویدادهای بااهمیت
اطلاعاتی که افشای آنها الزامی است
سایر اطلاعات ضروری برای ارائه مطلوب صورتهای مالی
یادداشتهای توضیحی باید به شکل منظم ارائه شوند و اقلام صورتهای مالی در صورت لزوم به یادداشت مربوط ارجاع داده شوند.
هر یک از صورتهای مالی بخشی از تصویر اقتصادی یک واحد تجاری را تکمیل میکند. ترازنامه وضعیت داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام را نشان میدهد؛ صورت سود و زیان نتیجه فعالیت دوره را مشخص میکند؛ صورت سود و زیان جامع سایر درآمدها و هزینههای شناساییشده را نیز دربر میگیرد و صورت جریان وجوه نقد، دریافتها و پرداختهای نقدی را نمایش میدهد.
یادداشتهای توضیحی نیز جزئیاتی را فراهم میکنند که در صورتهای مالی اصلی قابل ارائه نیستند و گزارش حسابرس، ارزیابی مستقلی از اطلاعات مالی در اختیار استفادهکنندگان قرار میدهد.